Nieuwsbrief Februari 2017
24 februari 2017
Hoe de kerk behouden voor het dorp? Platform Kerk en Dorp informeert en onderzoekt
11 april 2019

De rol van gemeenten bij het opstellen van een kerkenvisie

Het Nederlands religieus erfgoed is ongekend rijk en kan rekenen op draagvlak bij een breed publiek. Het draagvlak voor monumentale kerken, kloosters en hun interieurs is er, ongeacht of men zelf te kerke gaat of niet en geldt zowel jong als oud. Door een teruglopend kerkbezoek staat het voortbestaan van veel kerken echter onder druk. Zo wordt het voor de eigenaren steeds moeilijker om het onderhoud van de gebouwen te bekostigen. Gemeenten, kerkeigenaren, erfgoedorganisaties en betrokken inwoners moeten handen ineenslaan om tot een kerkenvisie te komen. Het ministerie van OCW ondersteunt deze processen met financiële middelen.

De rol die gemeenten zouden moeten pakken

Kerken zijn beeldbepalend voor een stad of dorp. Ze kenmerken de skyline en zijn vaak letterlijk het centrum van het dorp. De gemeente heeft als belangrijke taak een prettige en inclusieve leefomgeving te creëren waarin mensen prettig wonen, de leefbaarheid goed is en voorzieningen aanwezig zijn. Bovendien is een eventuele herbestemming van kerken niet los te zien van overige maatschappelijke gebouwen in diezelfde plaats. Maatschappelijke gebouwen die vaak in eigendom zijn van, of een subsidierelatie hebben met, gemeenten. De gemeente zou hierin een uitvoerende of faciliterende rol moeten pakken. Bij het tot stand komen van een kerkenvisie is het van belang dat gemeenten inwoners, kerkeigenaren en andere eigenaren van maatschappelijk vastgoed faciliteren bij visievorming over de toekomstbestendigheid van de kerk en het dorp in brede zin. Zodat vanuit de samenleving bepaald kan worden welke ‘stenen’ nodig zijn om de leefbaarheid van het dorp in de toekomst te waarborgen.

Zes pilots

Begin dit jaar zijn zes gemeenten gestart met een pilot om te komen tot een breed gedragen kerkenvisie; Súdwest-Fryslân, Rotterdam, Amersfoort, Zaanstad, Oss en Ooststellingwerf. Deze gemeenten worden financieel ondersteunt door het ministerie van OCW. ‘Het doel van de kerkenvisies is religieus erfgoed in stand te houden’, vertelt Limburg beleidsadviseur op het ministerie van OCW. ‘Hoe eerder er een nieuwe bestemming is gevonden voor de gebouwen in je gemeente, hoe beter je deze instandhouding kunt waarborgen.’ Onder begeleiding van een procesbegeleider wordt bepaald welke partijen betrokken zullen worden bij het opstellen van de visies. ‘Denk naast de gemeenten aan vastgoedontwikkelaars, kerkeigenaars, omwonenden, erfgoedspecialisten en erfgoedorganisaties. Iedere partij heeft belang bij een bepaalde kerk in de gemeente.’ Uiteindelijk gaat het erom dat partijen elkaar niet verrassen met ad-hoc beslissingen of slechts uitgaan van één belang.

Gemeenten hoeven niet te wachten tot duidelijk is wat het in de zes proefgemeenten heeft opgeleverd. Ook kerkelijke gemeenten die met afstoting te maken krijgen kunnen bij hun gemeentehuis eens aankaarten of het geen tijd wordt voor een kerkenvisie.

Minimaal 25.000 euro financiële ondersteuning vanuit het ministerie van OCW

Gemeenten kunnen een bijdrage aanvragen vanaf € 25.000 om een kerkenvisie op te stellen. Daarvoor kunnen ze een onafhankelijke adviseur aanstellen die het proces begeleidt. Voor meer informatie neem contact op met Tom Jannink, OVKK (06 – 10 41 94 91) of Eddy Oude Wesselink, KCWO (06 – 51 73 13 87).